یک مداح و شاعر باید نوکری امام حسین و رفتن به هیئت را از نان شب واجب تر بداند

حاج علی انسانی متولد 1326 در کاشان است از هفت سالگی به تهران می آید پس از مدتی تحصیل، به شغل آزاد روی می آورد و از طریق فروش فرش و سپس برنج فروشی در بازار تهران، امرار معاش می کند و به عبارت ساده تر، امور زندگی اش از کاسبی در بازار تأمین می کند.

از شانزده سالگی شروع به سرودن شعر می کند و تا 9 سال کسی از ذوق و قریحه ی او اطلاعی نمی یابد؛ از استادان مشهوری چون زنده یادان محمد علی فتی، (مولّف کتاب تحفه سرمدی)، خوشدل تهرانی، استاد قدسی مشهدی، مهرداد اوستا، ریاضی یزدی، آذر، هم چنین استاد مشفق کاشانی بهره برده، تقویت بنیه ادبی خود را مرهون زحمات اساتید بزرگی چون امیری فیروزکوهی، ابوتراب جلی، خلیل سامانی (موج) و پارسای تویسرکانی می د اند..

از حاج علی انسانی آثار فراوانی چاپ شده است و مداحان اهل بیت(ع)در مدیحه خوانی و مرثیه خوانی از سروده های او بسیار استفاده می کنند و اهل شعر و ادبیات نیز بهره مند می شوند.
تاکنون کتاب های «چراغ صاعقه»، (از مدینه تا مدینه) و «یک عمر» که گزیده ی غزل های یک دست صائب است، کتاب «شاهد نامه» (از حسین تا مختار) نیز از وی چاپ شده است؛ ارادت وی به آستان مقدس اهل بیت به ویژه ساحت مقدس حضرت صدیقه ی طاهره(س) شهره ی عام و خاص است و چه در اشعار و سروده هایش و چه در مجالس عزاداری ها و مولودی خوانی هایش این حقیقت، بارز و آشکار است.

روز دوشنبه هفتم محرم بهانه ای شد تا بعد از عزاداری طفل رضی ابا اعبدالله الحسین (ع) در حسینیه صنف لباس فروش ها با این عاشق حریم سید الشهدا(ع) هم کلام شویم و چند دقیقه ای را با وی به گفتگو بنشینیم البته برای همکاران ما از روز روشن بود که این استاد کامل ادبیات آئینی جواب مثبتی به ما برای گفتگو نمی دهد اما ما سوالات خود را از میان مطرح کردن دغدغه ها خصوصا در حوزه ادبیات عاشورایی عنوان کردیم و وی با کیاست همیشگی باب سخن را به گونه ای باز کرد که در میان شاگردان خود در  آن اتاق محقر حسینیه کلاس درس به پا کرد. بعد از اینکه ظهر عزدارای روز هشتم گفتگو تنظیم و ویرایش شده برای تائید نهایی خدمت اقای انسانی بردیم تا با اجازه ایشان در شب تاسوعا منتشر شود اما استاد انسانی مخالف انتشار آن به دلایل مختلف بود این گونه می توان توضیح داد که ایشان اظهار نظرات خود که ما در ادامه خواهیم آورد دچار نقصان می دانسته و ادبیات محاوره ای آن را مورد نقد قرار دادند اما فرصت کم و وقت یاری  نبود و ما مجبور شدیم این گفتگو را با اینکه رضایت قلبی گوینده اش وجود نداشت منتشر کنیم تا انشا الله در آینده بتوان باب گفتگو جدید با ایشان در مورد دغدغه های شعر آئینی و عزاداری در هیات مذهبی را باز کنیم. اما جملات پائین را می توان گوهرهای نتراشیده عنوان کرد که اگرچه به نگاه گوینده اش ناقش اما جملات آن می تواند توشه راه بسیاری از جوانان پرسش گر باشد.

نکته ای قابل تامل دیگر اشاره استاد به این موضوع است که صحبت های من محلی از اعراب ندارد و من در جایگاه اظهار نظر، نقد و ارائه تحلیل نیستم که این مدعا خود نشان از اخلاص ایشان می باشد.؛آنچه در پی می آید حاصل گفتگوی اعضای هیئت تحریریه ویژه نامه شبهای روضه  با علی انسانی شاعر و مداح اهل بیت(ع)  است:

تهران پرس: این روز ها بحث در رابطه با احیای شعر آئینی بسیار شنیده می شود نظر شما در این رابطه چیست؟
در حال حاضر دو گرایش در ادبیات آیینی ما دیده می‌شود؛ عده‌ای از شاعران آیینی هستند که در این زمینه کارهای متعددی را منتشر کرده‌اند و به نوعی باتجربه‌های این فن محسوب می‌شوند و دسته‌ای دیگر شاعرانی هستند که تنها چند اثر محدود با این مضمون به چاپ رسانده‌اند؛ هر کدام از این دو گروه شیوه کاری خاص خود را دارند که باید تجمیع شود.

تهران پرس: امروزدر بیشتر هیئت های مذهبی اشعاری که در خور جایگاه اهل بیت (ع) باشد خوانده نمی شود، اشعار از درون مایه های تهی و بعضا خلاف وقایع و رویداد های ثبت شده مقاتل است ، برای جلوگیری از بروز چنین اتفاقی چه کار باید کرد؟
تا نیروی بازدارنده ای نیاید  و جلوی مداح را نگیرد و بگوید که تو چه مراحلی را طی کرده ای تا به این جا رسیده ای اتفاق مثبتی نمی افتد.

تهران پرس: یعنی وظیفه مستمع و سینه زن است که از بروز این دست مسائل جلوگیری کند؟
البته که  مستمع هم در این مسئله سهم بسزایی دارد ، مستمع باید از مداح مطالبه کند که فلان شعر که شما خواندید ، منبع روضه کجاست ، مستمع تا دید  چیزی ضعیف است ، سرش را پائین بیاندازد و به مداح بگوید که از این شعر خوشش نیامده سینه زن هر چه برایش بخوانند و فریاد بزند  و فهمش را به کار نبرد ، مداح راه خود را می رود،مستمع باید آگاهی پیدا کند.در این رابطه ما اصل ها را گفتیم ، امروز با خواندن روضه های دندان شیری  ، ناخن شکسته  و گفتن دروغ ، ، دروغ شر است ، آن هم  دروغی که به امام (ع) نسبت بدهیم  که دیگران بگویند ، فلان روضه ما را آتش زد ، این آتش ما را از مکتب اهل بیت دور می کند.

تهران پرس:پس وظیفه مداح در برابر این مستمع چیست؟
همانطور که مقام معظم رهبری فرمودند  هر شعری را نخوانیم ، هر سبکی و هر روضه ای را نخوانیم ، در اشعارمان باید لفظ ، سبک و محتوا را در نظر بگیریم.

تهران پرس:پس در این زمینه به رعایت سخنان رهبر معظم انقلاب ملزوم می شویم؟
بله ایشان فرموده‌اند که اگر شاعران شعر سنجیده‌ای در این حوزه ندارند، آن را نزد خود نگه دارند و نخوانند، اما متأسفانه گاه دیده می‌شود که هم شاعر و هم مداح این اصل را زیر پا می‌گذارند ؛ باید برای منتشر نشدن این نوع سروده‌ها برنامه‌ریزی کرد ؛ برای این امر نیازمند یک نیروی بازدارنده هستیم. تا این نیرو به میان نیاید، کار درست نمی شود ؛ بررسی‌های این‌چنینی باید از خود ناشران شروع شود. قبل از اینکه این اشعار به چاپ برسد، با بررسی آثار ارسال شده به ارشاد جلوی چاپ آنها را بگیرند. با بررسی این نوع منابع توسط کارشناسان، از انتشار اشعاری که وهن به ساحت قدسی ائمه(ع) جلوگیری کنند.

تهران پرس:نظر شما در رابطه با شعر تحت لفظی پای منبر چیست و آیا چنین کاری را تا کنون تجربه کرده اید؟
اصولا شعر پای منبری نمی تواند اساس و ساختمان بندی لازم برای شعر آئینی را داشته باشد و شعر آئینی برای ارائه همیشه نیازمند مزه مزه کردن و پس دادن امتحان های مختلف پیش اساتید خود است به همین دلیل هم من زیاد به این کار رقبتی نشان نداده ام.

تهران پرس: به نظر شما شخصیت و ویژگیهای حضرت آیت الله خامنه‌ای در نگاه به عرصه شعر و ادبیات آئینی اشاره چگونه است؟
شخصیت معظم له در زمینه ذوق هنری ، ادبی و نیز تسلط برادبیات و آئین تاریخی و حماسی بی بدیل است و ایشان بر ارایه های ادبی اشراف کامل دارند، هر کس با تأمل و تفکر در نقدها، تشویق ها و نگاه ها ایشان می تواند به این درک و درایت عمیق پی ببرد.
حضرت آیت الله خامنه‌ای مداحان را از تکرار ابیات شعر برحذر می دارند و در یکی از مراسمها یکی از مسئولین دفتر این نکته معظم له را گوشزد کرد.
محتواى غنی مراٍثی برای اهل بیت نکته‏ دیگرى که مقام معظم رهبری در باب مداحی به ان اشاره دارند  و ایشان تاکید دارند که در ارائه اشعار باید به درک و فهم مستمع توجه کرد.
رهبری انقلاب تاکید دارند که برای محکم کردن اعتقاد و ایمان انسان ها در مجالس اهل بیت باید مداحان یا پرداختن به منقبت قابل فهم از فضیلت اهل‏ بیت (ع)  تلاش کنند.
رهبری انقلاب با تشویق مداحان برای استفاده از سبک های مداحان دوران حیات معصومین و استفاده از مضامین اشعار اشخاصی مانند دعبل، کمیت، فرزدق ،برای احیای سنت در سبک های مداحی در جایگاه رهبری شیعیان جهان تلاش می کنند از این رومهمترین خواسته رهبری انقلاب از مداحان بهره گیری از مضامین ادبی مناسب است.

تهران پرس:توصیه شما به مداحان و شاعران اهل بیت(ع) در ایام سوگواری محرم و صفر چیست؟
ما برای نوکری امام حسین(ع) تاوان نداریم ، یک مداح و شاعر باید نوکری امام حسین و رفتن به هیئت را از نان شب واجب تر بداند اما توصیه من این است که مداحان باید بدانند  چه بخواند ،یعنی  شعر سالم بخواند ، کجا بخواند یعنی وقت ادای شعری را که  در محفوظات خود گنجانده بداند و اگر دید این شعر نمی تواند مجلس را تحت تاثیر قرار دهد و چه بسا مجلس را سرد می کند و روح را از آن می گیرد ، شعرش را پیش خودش نگه دارد و نکته مهم این که که بخواند، یعنی یک مداح باید به ظاهر خود نیز توجه کند به این که آیا چهره اش در جذب مستمع تاثیری دارد یا نه.